Ellerinde sopalarla protesto gösterisi yapmak isteyen Çinlilere karþý polis göz yaþartýcý bomba kullandý. Resmi Þinhua haber ajansý, bazý apartmanlarda sakinlerin taþ ve sopalarla olasý bir saldýrýya karþý hazýrlýk yaptýklarýný duyurdu.
Kadýnlara sarkýntýlýk tetikledi
Olaylarýn fitilini, bir oyuncak fabrikasýnda zorla çalýþmaya götürülen Uygur kadýnlara sarkýntýlýk yapýlmasý ve bazý kaynaklara göre iki Uygurun ölmesi ateþledi. Uygurlarýn protesto gösterilerine güvenlik güçleri sert karþýlýk verdi.
SÝNCAN Uygur Özerk Bölgesi'nin baþkenti Urumçi'de önceki akþam baþlayan Pekin yönetimine yönelik protesto gösterileri, güvenlik güçlerinin sert müdahalesi üzerine ayaklanmaya dönüþtü. Bölgeden gelen haberlere göre, þiddet olaylarýnda 156 kiþi öldü, 828 kiþi de yaralandý. Çin resmi haber ajansý Kaþgar'da da birkaç yüz göstericinin daðýtýldýðýný belirtti. Ayrýca Aksu ve Yýlý þehirlerinde de hareketlenmelerin baþladýðý bildiriliyor. Ölü sayýsýnýn artmasýndan, olaylarýn yayýlmasýndan korkuluyor.
Caddeler ceset dolu
Olaylarýn fitilini, Guang Dong eyaletinin Þao Guan kentindeki oyuncak fabrikasýnda zorla çalýþmaya götürülen Uygurlar arasýndaki kadýnlara yönelik sarkýntýlýklar ve Çinli saldýrýlarýnda bazý kaynaklara göre iki Uygurun ölmesini, Pekin yönetiminin ciddi biçimde soruþturmamasý ateþledi. Önceki akþam Urumçi'de protesto gösterisi yapan kalabalýk, hükümetten ölümle sonuçlanan taciz olaylarýný soruþturmasýný istedi.
Ancak polis kalabalýðý daðýtmak amacýyla sert müdahalelerde bulununca, göstericilerin sayýsý giderek arttý. Çinli yetkililere göre, sopa, býçak ve taþlarla güvenlik güçlerine saldýrmaya baþlayan göstericiler, 261 aracý kundakladý. Göstericiler, dükkan ve evlere de hasar verdi. Bunun üzerine silaha baþvuran güvenlik güçleri, kalabalýðýn üzerine hedef gözetmeksizin ateþ açarak, katliam yaptý. Araçlarýn ateþe verilmesi, evlere ve dükkanlara saldýrýlmasý ve silahlarýn patlamasý üzerine, ortalýk savaþ alanýna döndü. Kanlar içindeki ceset ve yaralýlar caddelere, alanlara yayýldý.
Çinli yetkililer, onlarcasý elebaþý olduðu iddia edilen yüzlerce kiþinin gözaltýna alýndýðýný, olaylarda kilit rol oynadýðýndan þüphelenilen 90 kiþinin arandýðýný ifade ettiler.
Þehirde ana caddelerin yaný sýra elektrik ve doðal gaz þirketleri ile televizyon istasyonu gibi önemli yerlerde güvenlik önlemleri artýrýldý, komþu þehirlere giriþ çýkýþta kontrol noktalarý oluþturuldu. Urumçi'de telefon ve internet kesilirken, þüphelilerin sorgulanmasý için komþu bölgelerden etnik gruplara mensup yüzden fazla yetkili Urumçi'ye getirildi. Bu arada protesto gösterilerinin, Kaþgar kentine de sýçradýðý iddia edildi.
Batý'dan itidal çaðrýsý
Avrupa Parlamentosu Baþkaný Hans-Gert Pöttering, olaylarda "protestocularýn öldürülmesinden derin endiþe duyduðunu" belirterek, Çin makamlarýndan "insan onuruna saygý göstermelerini" istedi. ABD Dýþiþleri Bakanlýðý ise Sincan'da 156 kiþinin öldürülmesinden derin üzüntü duyulduðunu açýkladý ve bütün taraflara itidal çaðrýsý yaptý.
5 bin Çinli ile gelen linç
DOÐU Türkistan Kültür ve Dayanýþma Derneði Baþkaný Seyit Tümtürk, Hürriyet'e Çin'deki geliþmelerle ilgili þu iddiada bulundu:
"Uygurlar, zorla 3 bin km. ötedeki Þao Guan kentindeki oyuncak fabrikasýnda çalýþmaya götürüldüler. Çin kökenli erkekler, Uygur kýzlarýna sarkýntýlýkta bulundu. Uygur gençlerinin tepki üzerine yaþanan gerginlik bir süre sonra yatýþtý. Ancak iki gün sonra, sabaha karþý kalabalýk bir grup Çinli (yaklaþýk 5 bin kiþi), Uygurlarýn kaldýðý yatakhaneye saldýrdý. Bir grup, bölge halký tarafýndan linç edildi. 300 kardeþimiz öldü. Uluslararasý basýnýn iki kiþinin öldüðü iddiasý doðru deðil."
Ölü 500'ün üzerinde
Uygur bölgesinin demografik yapýsýný bozmak amacýyla, bölge halkýnýn baþka bölgelerde çalýþmaya zorlandýðýný belirten Tümtürk, "Aldýðýmýz bilgilere göre, ölü sayýsý 500'ün üzerinde. Binlerce yaralý var. Bölgede yeni katliamlar yaþanmasýndan korkuyoruz" dedi.
Tümtürk, yatakhaneye saldýrý olayýnýn Cumhurbaþkaný Abdullah Gül'ün Çin ziyareti sýrasýnda meydana geldiðini söyledi. Tümtürk, "Güvenlik güçleri olaylara seyirci kalmýþtýr. Bu diplomatik nezakete aykýrýdýr" dedi.
'Tanklarla eziyorlar'
Ýstanbul'da yaþayan Sürgündeki Doðu Türkistan Hükümeti Sözcüsü ve Turizm Bakaný Ýsmail Cengiz de, Çin'de Türklerin duvara dayanýp silahla tarandýðýný, üzerlerinden tanklarýn geçtiðini öðrendiklerini söyledi. Çin'den bilgi almanýn çok zor olduðunu, telefonla irtibat kurulamadýðýný söyleyen Cengiz, bilgisayar uzmaný tanýdýklarý aracýlýðýyla internet üzerinden haber alabildiklerini söyledi.
Çin'in hedefindeki kadýn
ÇÝNLÝ yetkililer, þiddet olaylarýndan Uygurlar içindeki aþýrýlýk yanlýsý, ayrýlýkçý unsurlarý sorumlu tutuyor. Çin makamlarýnýn hedefindeki isim, ABD'de sürgünde yaþayan iþkadýný ve Dünya Uygur Kongresi lideri Rabiya Kadir. Çin, Kadir'i, ayrýlýkçý eylemleri körüklemekle ve þiddet olaylarýný baþlatmakla suçluyor. 1999'da Çin'in en zengin yedinci kiþisi olan, milletvekilliði 1997'de alýnýp 8 yýl hapis cezasýna çarptýrýlan Kadir, hapiste insan haklarý mücadelesi nedeniyle birçok ödüle layýk görüldü. ABD ve uluslararasý baskýsýyla 2005'te serbest býrakýlan Kadir, 2006'da Nobel Barýþ Ödülü'ne aday gösterildi.
Geçen hafta 'Bütünleþin' demiþti
CUMHURBAÞKANI Abdullah Gül, 23 Haziran'da çýktýðý Çin ziyareti kapsamýnda Pekin'in hassasiyeti nedeniyle Urumçi'ye gitmek için özel istekte bulunmamýþ, ancak Çin önemli bir jest yaparak kenti programýna dahil etmiþti. Gül, Uygur Türkleriyle ilgili sorulara, þu yanýtý vermiþti:
Dostluk köprüsü
"Uygur Türkleri, tabii ki Çin'in vatandaþlarý. Ama onlar, Türkiye ile iliþkilerin geliþtirilmesinde köprü görevi yapýyorlar. Uygur Türkleri ile ayný kökten geliyoruz, ayný dine inanýyoruz. Bunu, Çin yönetimi dahil kimse inkár etmiyor. Çin, çok etnik kökenli ve çok dinli. Ama önemli olan, herkesin olduðu yerde ülkesiyle bütünleþmesi, hem de bulunduðu yerden Türkiye ile dostluk ve iþbirliðine köprü vazifesi görmesidir."
Dýþiþleri adalet istedi
DIÞÝÞLERÝ Bakanlýðý, Urumçi'de meydana gelen olaylara sebebiyet veren sorumlularýn en kýsa zamanda tespit edilip adaletin tecelli etmesinin beklendiðini bildirdi. Dün yapýlan açýklamada, "Çin Halk Cumhuriyeti'nde bu tür olaylarýn ileride meydana gelmemesi için gerekli tedbirlerin alýnacaðýna inanýyor, yaralýlara acil þifa, hayatlarýný kaybedenlerin yakýnlarýna ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi ve tüm Çin halkýna baþsaðlýðý diliyoruz" dendi.
Bahçeli: Çin'e sessiz kalýnmasýn
MHP Genel Baþkaný Devlet Bahçeli, Sincan-Uygur Özerk Bölgesi'ndeki olaylarýn Cumhurbaþkaný Abdullah Gül'ün bölgeye yaptýðý ziyaretin hemen sonrasýnda meydana gelmesinin "düþündürücü ve esef verici" olduðunu belirtti. Bahçeli, uluslararasý camianýn bu olaylara sessiz kalmamasýný istedi. Bahçeli, "Türk hükümeti Uygurlu kardeþlerimize yönelik saldýrýlarýn derhal durdurulmasý için vakit geçirmeksizin kararlý bir tutum sergilemeli ve bunun ýsrarlý takipçisi olmalý. MHP hükümetin bu yöndeki giriþimlerinin yanýnda ve arkasýnda olacak, bunlarý her bakýmdan destekleyecek" dedi.
